مطالب علمی مقالات پزشکی کیسه ی صفرا و بیماری های آن

کیسه ی صفرا و بیماری های آن

فرستادن به ایمیل چاپ

کیسه صفرا اندامی است که در دستگاه گوارش بعد از دوازدهه قرار می‌گیرد. کیسه صفرا 5/7 تا 10 سانتی متر طول داشته،در حالت طبیعی بیشتر از 5/2 سانتی متر پهنا ندارد .
وظيفه کيسه صفرا عبارت است از : ذخيره صفراي ساخته شده در کبد و کمک به هضم و جذب چربي ها در روده کوچک.بعد از خوردن غذا، کيسه صفرا، صفرا ترشح کرده و آن را وارد روده کوچک مي کند. صفرا از طريق مدفوع از بدن خارج مي شود. صفرا مايع زرد آبکي و تلخ مي باشد که توسط سلول هاي کبد ساخته مي شود و توسط لوله هاي باريکي به کيسه صفرا و روده کوچک مي ريزد.
بیماری‌‌های کیسه‌ی صفرا:
اختلالات سیستم صفراوی هر ساله میلیون‌ها نفر را مبتلا می‌کند. بیماری‌های شایع مجاری صفراوی عبارت‌اند از:
- سنگ کیسه‌ی صفرا،
- سنگ مجرای اصلی صفراوی،
- التهاب کیسه‌ی صفرا و سایر بیماری‌ها.
سنگ کيسه صفرا
محتويات صفرا عبارت است از: کلسترول، کلسيم، نمک هاي صفراوي، لسيتين و ديگر مواد غير قابل استفاده. هنگامي که، مقدار نمک هاي صفراوي و کلسترول زياد شود، سنگ کيسه صفرا به وجود مي آيد. رشد اين سنگ 3 تا 4 سانتي متر مي باشد.  
این بیماری سالانه میلیون‌ها نفر را مبتلا می‌کند در بیشتر موارد بدون علایم ظاهری است. ولی وقتی سنگ از کیسه‌ی صفرا خارج و وارد مجرای صفراوی شود، ایجاد انسداد، درد و قولنج می‌نماید. در صورت انسداد، التهاب کیسه صفرا به‌وجود می‌آید. هم‌چنین رنگ مدفوع روشن می‌شود و در صورت ادامه وضعیت، صفرا به عقب برگشته و موجب زردی و صدمه رسیدن به کبد می‌شود.بیشتر سنگ‌ها از کلسترول، بیلی روبین و نمک‌های صفراوی تشکیل شده‌اند.
انواع سنگ هاي صفراوي
1-     سنگ هاي کلسترولي
2-     اين نوع سنگ ها همانطور که از نامشان پيداست، از کلسترول ساخته شده اند و رنگشان سبز- زرد است. تقريبا 80 درصد سنگ ها از اين نوع مي باشند.
سلول هاي کبدي، کلسترول را به درون صفرا مي ريزند که اين خود عاملي براي خارج کردن کلسترول از بدن است.
همانطور که مي دانيم، کلسترول نوعي چربي مي باشد و چربي در آب غير قابل حل است. پس، کلسترول در صفرا غير قابل حل مي باشد.
کبد موادي را مي سازد که توسط آنها کلسترول به همراه صفرا خارج مي شود. حال اگر، مقدار زيادي کلسترول در صفرا وجود داشته باشد و يا کبد قادر به ساخت مواد لازم براي حمل کلسترول نباشد، اندازه کلسترول زياد شده و سنگ هاي صفراوي از نوع کلسترولي بوجود مي آيد.
عوامل مستعد کننده ی ایجاد سنگ های صفراوی کلسترولی عبارت است از:
چاقی ، که باعث افزایش ترشح کلسترول در صفرا می شود- کاهش وزن  سریع- هورمون های جنسی زنانه : هورمون استروژن، داروهای حاوی استروژن و قرص های ضدبارداری خوراکی به عنوان عوامل مستعد کننده شناخته شده اند.
- بیماری های روده ی کوچک و یا برداشتن آن در طی عمل جراحی
- افزایش سن
- کاهش تحریک کیسه ی صفرا به دنبال تغذیه وریدی طولانی مدت، روزه گرفتن، بارداری و ...
- درمان با کلوفیبرات
- کاهش ترشح اسید صفراوی به دنبال سیروز صفراوی اولیه
- رژیم غذایی پرچرب
- آسیب طناب نخاعی
همچنین دیده شده است که، داشتن یبوست ، مصرف رژیم غذایی پر چرب،مصرف بیش از اندازه تخم مرغ، و فقدان ورزش و فعایت بدنی نیز در ایجاد رسوب صفراوی موثر است.
-2سنگ هاي صفراوي رنگي
اين سنگ ها دو نوع هستند: سنگ هاي سياه و سنگ هاي قهوه اي
اين نوع سنگ ها از مواد زائد هموگلوبين به وجود مي آيند. (هموگلوبين، پروتئيني در گلبول هاي قرمز خون است که اکسيژن را حمل مي کند.)
هموگلوبيني که در گلبول هاي قرمز خوني کهنه و تخريب شده وجود دارد، تبديل به بيلي روبين شده و در خون آزاد مي شود. بيلي روبين توسط کبد و صفرا از بدن خارج مي شود.
حال اگر مقدار زيادي بيلي روبين در صفرا موجود باشد، با ديگر اجزاي صفرا ترکيب مي شود. اگر بيلي روبين با کلسيم ترکيب شود، سنگ هاي صفراوي سياه رنگ را تشکيل مي دهد که سخت هستند.
گاهي باکتري هاي موجود در روده، وارد مجراي صفراوي و کيسه صفرا مي شوند و بيلي روبين را تغيير مي دهند. اگر بيلي روبين تغيير يافته با کلسيم وسپس با چربي موجود در صفرا ترکيب شود، سنگ هاي صفرواي قهوه اي را تشکيل مي دهد که نرم تر از انواع سياه مي باشند.
عوامل موثر در ایجاد سنگ های رنگدانه ای عبارت اند از:
1-    ژنیتک
2-    سیروز الکلی
3-    سن بالا
4-    عفونت مزمن  سیستم صفراوی یا عفونت انگلی
    عوامل تاثير گذارنده بر تشکيل سنگ صفرا
-    ژنتيک ( اگر نزديکان درجه اول سنگ داشته باشند).
-    جنس: خانم هاي 20 تا 60 ساله بيشتر دچار سنگ صفراوي مي شوند. به طور کلي، خانم ها دو برابر آقايان دچار اين بيماري مي شوند.
-    چاقي
-    زيادي استروژن
-    داروهاي پايين آورنده کلسترول
-    ديابت: افراد ديابتي مقدار زيادي تري گليسيريد در خونشان دارند.
-    کاهش سريع وزن: کبد مي خواهد کلسترول زيادي را به کمک صفرا خارج کند و اين خود عاملي است براي تشکيل سنگ کيسه صفرا.
-    بيماري هاي لوزالمعده
-    بيماري هاي کبدي، مانند سيروز
-    نوشيدن الکل
علائم سنگ کيسه صفرا
1- مهم ترين علامت وجود سنگ کيسه صفرا، درد در ناحيه معده يا بالاي شکم و زير قفسه سينه مي باشد. اين درد:
-    ناگهان در بالاي شکم به وجود مي آيد و به قسمت راست پشت يا شانه ها کشيده مي شود.
-    معمولا اين درد باعث مي شود بيمار به سختي دست خود را حرکت دهد.
-    از تنفس راحت و عميق جلوگيري مي کند.
-    1تا 5 ساعت ادامه دارد.
-    در شب اتفاق مي افتد و بيمار نمي تواند خواب آرامي داشته باشد.
-    بعد از هر وعده غذايي رخ مي دهد.
-    غالبا با تب، تهوع و کاهش اشتها همراه است.
2- نفخ
3- عدم تحمل غذاهاي چرب
4- هضم نکرن غذا
5- آروغ زدن
علائمي که نشان دهنده مسدود شدن مجرا و بيرون نرفتن سنگ صفراست، شامل:
يرقان (علائم يرقان عبارت است از زردي پوست و سفيدي چشم ها)
ادرار تيره
مدفوع روشن
تب و سرماخوردگي
تنها راهی که می توانید از وجود سنگ در کیسه صفرای خود مطمئن شوید، انجام سونوگرافی یا عکس برداری با اشعه ایکس است. اگر سنگ ها دیده شوند، پزشک آنها را اندازه می گیرد تا مشخص شود، بیماری شما تا چه حدی شدید است. سنگ های کوچک تر، بیشتر از سنگ های بزرگ مشکل زا هستند، زیرا می توانند وارد مجرای صفراوی شوند و آن را مسدود کنند، ولی سنگ های بزرگ نمی توانند وارد این مجرا شوند.
درمان
راه درمان سنگ کیسه‌ی صفرا، برداشتن کیسه‌ی صفرا به وسیله‌ی جراحی است. به ویژه اگر سنگ‌ها متعدد و بزرگ باشند. روش مخصوصی برای پیش‌گیری از سنگ کیسه‌ی صفرا، در افراد در معرض خطر وجود ندارد. عوامل تغذیه‌ای، چاقی و اجتناب از خوردن زیاد غذا، باید هر چه سریع‌تر برطرف شود. بعد از عمل جراحی و فقدان کیسه صفرا، صفرا مستقیماً از کبد به روده ترشح می‌شود که با گذشت زمان لوله‌های صفراوی گشاد می‌شوند تا بتوانند مشابه کیسه‌ی صفرای اصلی، صفرا را در خود حفظ کنند.

رژیم غذایی در سنگ های کیسه صفرا
از آنجا که عامل ایجاد حدود 90 درصد سنگ های صفراوی، کلسترول است. بنابراین رژیم کم چربی و کم کلسترول توصیه می شود.البته در مواردی که چربی مسبب بروز علائم نباشد، نیاز به رژیم فوق نیست.
در حملات حاد سنگ کیسه ی صفرا، جهت کاهش انقباضات کیسه و کاهش درد نیز، از رژیم کم چربی استفاده می شود. کلسترول ، به واسطه ی تغذیه، به ویژه غذاهایی مثل تخم مرغ و چربی های حیوانی به بدن می رسد. کلسترول صفرا پس از ریخته شدن به روده (جهت هضم مواد چرب) مجدداً جذب می شود و به کبد برمی گردد تا دوباره برای ساخت صفرا استفاده شود. بدین ترتیب کلسترول صفرا بین کبد و روده ها در چرخش است.
چربی های مواد غذایی حیوانی مانند، خامه، کره، کلیه ی گوشت ها و... دارای کلسترول می باشند. ولی غذاهای گیاهی به هیچوجه کلسترول ندارند. یعنی کلیه ی چربی های گیاهی مثل روغن زیتون،  آفتاب گردان، سویا ، و کلیه ی مغزها مثل گردو،  بادام و ... بدون کلسترول اند.در صورتی که کیسه ی صفرا تنبل شده باشد، دریافت متوسط چربی برای تحریک انقباض آن و ممانعت از رکود صفرا، مطلوب خواهد بود.گوشت های حیوانی دارای چربی هایی به صورت مخفی در بین لایه های خود هستند که در بطور ظاهری به نظر نمی آیند. گوشت ماهی جزو گوشت های کم چرب بوده و کلسترول آن نسبت به گوشت مرغ و گوشت های قرمز کم تر است.
کلیه ی چربی های گیاهی و دانه های گیاهی کلسترول ندارند.
برای مثال در این جا مقدار کلسترول در چند ماده ی غذایی برای آگاهی شما آورده شده است:
* پنیر چدار: دارای 105 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است
* یک زرده ی تخم مرغ کامل دارای 1602 میلی گرم کلسترول است (برعکس سفیده ی تخم مرغ که کلسترول ندارد.)
* شیر 2درصد چربی: حاوی 8 میلی گرم کلسترول و شیر کامل دارای 14 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است
* ماست کم چرب: حاوی 6 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است
* کره ی حیوانی: حاوی 219 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است.
رعایت نکات تغذیه ای زیر برای افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا مفید می باشد:
1-    افراد دارای سنگ کیسه صفرا و یا مستعد به ابتلا، بهتر است از چربی های گیاهی و غیراشباع به ویژه روغن زیتون به عنوان جایگزینی برای چربی های حیوانی استفاده کرده، وغذاهای گیاهی را به میزان بیشتری در رژیم غذایی خود بگنجانند.
2-    مصرف سبزیجات فراوان و میوه ها  به دلیل فیبربالای آن ها برای تمام این افراد توصیه می شود.
3-    غلات کامل، سبوس  و نان های سبوس دار باید در رژیم غذایی این افراد گنجانده شود، زیرا سبوس این خاصیت را دارد که به مواد صفراوی ریخته شده به روده متصل شده و سپس آن ها را از بدن دفع کند همانطورکه توضیح داده شد، در حالت عادی کلسترول موجود در مواد صفراوی پس از ریخته شدن به روده، دوباره به سمت کبد برگشته تا در ساخت اسید صفراوی به طور مجدد شرکت کند. در این حالت کبد مجبور است از کلسترول موجود در خون برداشت کند، که این خود باعث کاهش کلسترول خون از یک طرف و کاهش کلسترول موجود در صفرا از طرف دیگر می شود.
4-    از مصرف غذاهای سرخ کرده، آجیل، سس، آب گوشت، نیمرو، کره، خامه و سایر غذاهای پرچرب باید پرهیز شود. بهترین راه تامین چربی عبارت است از استفاده از چربی های گیاهی، گوشت لخم، شیر و گوشت ماهی .
5-    چربی های قابل رویت باید به طور کامل از گوشت پاک شود و غذاها بیش تر از طریق پخت کردن و برشته کردن تهیه شوند.
6-    سوسیس، ماهی کنسرو شده در روغن، سس های خامه دارومایونز نیز باید محدود شود.
7-    پروتئین دریافتی نیز باید از طریق شیرکم چرب،  پروتئین های گیاهی، سفیده ی تخم مرغ،  گوشت های کم چرب (مثل ماهی )، تامین شوند.
8-    امروزه ثابت شده است که،مصرف ویتامین های گروه B به ویژه B6، اسیدفولیک  و B12 نقش مهمی در حذف چربی ها در بدن بازی می کنند

یادداشت خود را اضافه نمایید

نام شما:
موضوع:
یادداشت: