تابستان و گرمازدگی

در .

بدن انسان بطور عادی ، دارای یک مکانیسم تنظیمی گرمایی می باشد و بر هم خوردن تعادل در این مکانیسم به نحوی که درجه حرارت بدن به طور غیر عادی بالا رود را گرمازدگی می نامند .


سیستم تنظیم درجه حرارت بدن از طریق تعادل در تولید و دفع گرما، دمای بدن را ثابت نگه می دارد. حال اگر به هر دلیلی میزان تولید گرما بیش از دفع آن باشد گرمازدگی بروز می کند. گرمازدگی در اثر اختلال ناگهانی و حاد سیستم تنظیم درجه حرارت بدن بوجود آمده و موجب افزایش دمای بدن و عوارض حاصل از آن می شود.

گرمازدگی یکی از اورژانس های مهم طب داخلی بوده و در20% موارد ( افراد جوان و سالم) و تا 70% ( افراد مسن) منجر به مرگ می شود.

علائم تشخیصی

سردرد، خواب آلودگی و احساس ناراحتی، گیجی و بی قراری، پوست داغ و قرمز و خشک، از دست دادن سریع هوشیاری، نبض پر و قوی و دمای بدن بیشتر از 40 درجه سانتیگراداز علائم گرمازدگي در افراد است.

آسيبهاي حاصل از گرما به تناسب شدت آن به سه گروه تقسيم مي شوند.

1. گرمازدگي خفيف 2. گرمازدگي متوسط 3. گرمازدگي شديد



1. گرمازدگي خفيف : اين حالت وقتي پيش مي آيد كه فردي به مدت طولاني در معرض حرارتي نسبتا بالا قرار گيرد.


علايم: گرفتگي عضلاني، خستگي مفرط و گاهي سرگيجه و غش مي


كمكهاي اوليه :

· مصدوم را به محل خنكي منتقل سازيد.

· به مصدوم محلول ORS يا محلول آب و نمك و شكر (1 قاشق چايخوري نمك با 8 قاشق چايخوري شكر در يك ليتر آب) بدهيد

· عضلات گرفته گرمازده را ماساژ دهي

· حوله مرطوب روي پيشاني و عضلات گرفتار مصدوم قرار دهيد

· بیمار باید استراحت نماید و در صورت لزوم از پنکه برای خنک کردن او استفاده شود

· اگر علايم بهبود نيافت يا وخيم تر شد مصدوم را به مركز درماني منتقل كنيد.

2. گرمازدگي متوسط : اين حالت به دليل قرار گرفتن فرد در معرض گرماي زياد و فعاليت بدني شديد در محيط، مثل: كشاورزان، آتش نشانها، پيش مي آيد.

علايم : سرگيجه و عدم هوشياري است و به دنبال آن پوست رنگ پريده مي شود . ساير علايم به صورت تنفس سريع و سطحي، نبض ضعيف، ضعف و تعريق بدن مي باشد.

كمكهاي اوليه

- شخص را به مکانی خنک مثل زیرسایه بان یا اتاق برده ، لباس های او را از بدنش خارج نمایید.

- مصدوم را وادار به دراز كشيدن كرده و پاهاي او را بالا آوريد .

- بوسيله پارچه مرطوب و باد زدن و يا هر وسيله ديگر مصدوم را خنك كنيد . از روشهای متداول برای خنک کردن فرد گرمازده استفاده از یک ملحفه نازک مرطوب است بهتر است ابتدا ملحفه را خیس کرده و روی بدن وی کشیده و هر چند دقیقه یکبار ملحفه را مرطوب کرده و یا تکان دادن ملحفه مرطوب موجب پائین آمدن دمای بیمار شوید تا بتدریج بدن فرد گرما زده خنک شود .

- به مصدوم محلول ORS بدهيد. مشروط بر اينكه هوشيار بوده و استفراغ نكند.

- به هنگام ضرورت باید از کپسول اکسیژن استفاده نمود و در نبود اکسیژن ، اگر لازم شد به مريض تنفس مصنوعي بدهيد .

- همواره در این مواقع که با فرد گرما زده روبرو هستید توجه داشته باشید که استفاده از داروهای تب بر در اینگونه موارد هیچگونه اثری نمی گذارد چرا که در این افراد سیستم تنظیم مرکزی دما مشکلی ندارد و در واقع بالا بودن دمای بدن ناشی از محیط است.

- پس از انجام اقدامات اولیه میبایست در صورت عدم بهبودي فرد گرمازده او را سريعا به مركز درماني منتقل سازيد.

-

3. گرمازدگي شديد : اين حالت بسيار خطرناك است بيشتر در روزهاي گرم و مرطوب اتفاق مي افتد .


علايم :
چهره گرمازده و تب دار بوده، پوست گرم و خشك و تنفس سطحي و نبض ضعيف مي شود . درجه حرارت بدن مصدوم افزايش يافته، عدم هوشياري و احتمالا اغما و تشنج نيز جزء ساير علائم مي باشند.


کمک های اوليه :
1. تمام لباسهاي مصدوم را درآورده و او را در حوله يا پارچه مرطوب قرار دهيد . مي توان مصدوم را داخل وان یا لگن آب سرد قرار داد .در مواقع حاد با تجویز و نظارت پزشک می توان از قرار دادن كيسه هاي يخ در كشاله ران زير بغل زانو مچ دست و پا نيز استفاده كرد.

2. در صورت داشتن امکان استحمام توجه کنید که استحمام با آب سرد ممکن است سبب شوک و مرگ بیمارشود ، لذا بهتر است با آبی که ۲ تا ۳ درجه خنک تر از دمای بدن بیمار باشد بیمار را خنک کرد تا وقتی که دمای بدن او به ۳۹ درجه سانتیگراد برسد به این نکته توجه داشته باشید که از گذاشتن بیمار در وان یخ بدون دستور مستقیم پزشک جدا خوداری کنید !

3. در صورت عدم بیهوشی و نداشتن استفراغ باید به بیمار مایعات خنک خورانده شود تا دمای بدن وی به حدود دمای طبیعی برسد . توجه داشته باشید تا پائین آمدن دمای بدن ، مرطوب کردن ملحفه و بدن را می باید ادامه داده و پس از انجام کمک های اولیه حتما باید فرد مصدوم را به مرکز فوریت های پزشکی رساند

در گرمازدگي يكي از اين حالتهای زیر رخ میدهد :

à درد و گرفتگي عضلاني ناشي از گرما ( كرامپ )

à خستگي ناشي از گرما

à حمله گرمايي

گرفتگي عضلاني ( كرامپ ) ناشي از گرما به چه علت اتفاق مي افتد ؟

در هواي گرم به علت فعاليت شديد مثل بيل زدن ، حمل بار و در اثر عرق كردن ، مقدار زيادي نمك از بدن دفع ميگردد كه اگر جبران نشود ، باعث درد و گرفتگي شديد عضلات ران بازوها و شكم شده و كارگر قادر به ادامه كار نيست .

اگر دچار گرفتگي عضلاني شدم چه بايد بكنم ؟

درمان اين آسيب بسيار ساده است : يك قاشق چايخوري نمك را در يك ليوان خنك ( نه خيلي سرد ) حل كنيد و نصف ليوان را در هر 15 دقيقه به آرامي بنوشيد . درد عضلاني بسرعت بهبود ميابد .

به خاطر داشته باشيد كه عضلات دردناك را ماساژ ندهيد اين كار درد را بيشتر ميكند .

خستگي گرمايي چه حالتي است ؟

اين حالت از حمله گرمايي شايعتر بوده و در فرد سالمي رخ ميدهد كه در محيطي بسيار گرم به شدت فعاليت بدني انجام ميدهد ، بخصوص اگر به آب و هواي گرم عادت نكرده باشد .

در اين حالت خون در عروق زير پوست جمع شده و در نتيجه به ديگر قسمتهاي بدن بخصوص مغز ، قلب و ريه خون كافي نميرسد بنابراين فرد دچار علايمي شبيه به شوك ميشود .

خستگي گرمايي چه علايم و نشانه هايي دارد ؟

§ سردرد سرگيجه تهوع و ضعف

§ غش كردن عرق شديد بي اشتهايي

§ كاهش هوشياري پايين افتادن درجه حرارت بدن

§ گشاد شدن مردمكهاي چشم نبض تند و ضعيف تنفس سريع و سطحي

§ رنگ پريدگي پوست درد عضلاني و اشكال در راه رفتن

براي كسي كه دچار خستگي گرمايي شد چه كار بايد بكنم ؟

او را به اتاقي خنك برده و با دستمال سرد و مرطوب بدن او را خنك نماييد ( اگر احساس لرز نميكند )

او را وادار كنيد كه دراز بكشد ، پاهايش را بالا و سرش را پايين بياوريد تا جريان خون كافي به مغزش برسد .

تا آنجا كه ميتوانيد لباسهايش را در آوريد .

به بيمار نصف ليوان محلول آب و نمك ( يك قاشق چايخوري در هر ليوان ) را در هر 15 دقيقه بدهيد .

اگربيمار استفراغ كرد ديگر به اومحلول آب و نمك نداده وي را سريع به بيمارستان يا درمانگاه منتقل كنيد تا سرم تجويز شود .

بيمار بايد به مدت 2 تا 3 روز استراحت كرده و از تحرك و فعاليت اضافي پرهيز كند .

حمله گرمايي چيست و چه موقع اتفاق مي افتد ؟

حمله گرمايي هنگامي رخ ميدهد كه سيستمهاي تنظيم كننده گرما در بدن مثل عرق كردن ، نتوانند بدن را به حد كافي خنك كنند . در اين حالت دماي بدن بالا ميرود ولي تعريق صورت نميگيرد ، در نتيجه گرماي زيادي در بدن ذخيره ميشود كه موجب آسيب به سلولهاي مغز شده كه سر انجام آن مرگ يا ناتواني دائمي است .

علائم و نشانه هاي حمله گرمايي كدام است ؟

§ دماي بالاتر از 40 درجه

§ پوست داغ ، خشك و قرمز

§ نبض ابتدا قوي و سريع بوده ولي با پيشرفت آسيب ، ضعيف و سريع ميشود .

§ مردمكها در ابتدا كوچك شده ولي بعد از مدتي گشاد ميشوند .

§ گيجي تنفس سطحي و ضعيف سردرد خشكي دهان تهوع استفراغ كاهش فشار خون تشنج انقباض عضلاني و از بين رفتن هوشياري ( در صورت بروز اين علائم احتمال مرگ بسيار بالا و حدود 80 درصد است )

براي بهبود وضع بيماري كه دچار حمله گرمايي شده چه بايد بكنم ؟

هرگز فراموش نكنيد حمله گرمايي يك وضعيت اورژانسي است ( مثل حمله قلبي ) . پس سريع و بدون دستپاچگي عمل كنيد چون فاصله مرگ و زندگي فردي كه دچار حمله گرمايي شده بسيار اندك است :

بسرعت بيمار را از معرض تابش آفتاب دور كنيد .

لباسهايش را درآوريد و او را كاملا در وان آب و يخ شناور كنيد .با اين روش درجه حرارت بدن بيمار بسرعت به حد طبيعي ميرسد .

اگر اين امكان وجود ندارد ، بدن بيمار را مرطوب كنيد و قطعات يخ را زير دست ، دور گردن و اطراف قوزك پاي او بگذاريد .

آنقدر عمل سرد كردن را ادامه دهيدتا دماي بدن بيمار به زير 8/37 برسد .

در حين سرد كردن بدن بيمار، سر و شانه هاي اورا كمي بالا بياوريد و مطمئن شويد كه آرامش دارد .

به تفاوت خستگي گرمايي و حمله گرمايي توجه كنيد :

در حمله گرمايي ، پوست بر افروخته ، خشك و بشدت داغ است و دماي بدن فرد تا بيش از 39 درجه هم ميرسد .ولي در خستگي گرمايي ، پوست معمولا مرطوب ، چسپنده ، خنك و رنگ پريده است و دماي بدن فرد پايين تر از حد طبيعي است .



چگونه از گرمازدگی پیشگیری کنیم:

۱ - پوشش افراد در دچار شدن آنها به گرما زدگی بسیار تاثیر گذار است .استفاده از البسه با رنگ روشن و خصوصا پنبه ای می تواند در حفاظت از شما موثر باشد. از پوشیدن لباسهای تنگ و یا دارای الیاف مصنوعی جدا خوداری نموده و سعی کنید تا می توانید از پوشیدن لباسهای تیره خوداری نمائید . از پوشیدن لباسهای ضخیم و غیرقابل نفود در فصل گرما که مانع تبخیر عرق و دفع گرما می شود جدا خودداری نمائید.


۳باید توجه نمود که اگر مجبور به فعالیت سنگین در شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب به مدت طولانی هستید حتما میبایست برای احتمال دچار شدن به گرمازدگی دارای برنامه پیشگیری بوده و خصوصا با یک برنامه منظم سعی نمائید که بدن شما با فعالیت و شرایط سخت محیط کار خود امکان انطباق را پیدا نماید.


۴توجه داشته باشید در کارهایی که افراد در معرض گرمای مستقیم و یا تابش نور آفتاب قرار دارند همچون ، کارگاههای ساختمانی و یا فعالیت های ورزشی گروهی ، گرمازده شدن یکی از افراد به معنای هشدار جدی به تمامی کارگران و دوستانی است که سرگرم کار میباشند و می باید مسئولان در این مواقع اقدامات احتیاطی را برای بقیه افراد در نظر داشته باشند .

5- باید توجه داشته باشید که اگر هوا گرم و خشک باشد و تهویه کافی هم وجود داشته باشد احتمال گرمازدگی به نسبت از محیطهای گرم و مرطوب و یا دارای سیستم تهویه نامناسب کمتر می باشد.

۶ - داروهائی که فرد را مستعد گرمازدگی می کند باید با نظر پزشک معالج با داروهای دیگری جایگزین شود یا به طرز مناسب از آنها استفاده شود

7- بهترین نوشیدنی آب می باشد و بهتر است همواره قبل از احساس تشنگی آب نوشید . توجه داشته باشید برای افرادی که دارای فعالیتهای سنگین بدنی هستند توصیه می شود که در برنامه غذایی خود از نمک و شکر و لیموی تازه به طور متناوب استفاده نمایند.

8-لباسهايي آزاد كه به بدن نچسپد و با رنگ روشن كه نور آفتاب را جذب نكند ، بپوشيد و از كلاههاي لبه دار استفاده كنيد .

à 9--از تغييرات ناگهاني هوا مثل ورود سريع از ساختمان خنك به خيابان داغ اجتناب كنيد .

à 10- غذا و نوشيدنيهاي خنك مصرف كرده و محلول ORS بنوشيد . اگر رژيم غذايي متعادل باشد معمولا نيازي به قرص نمك نيست .

à 11-در هواي داغ به حد كافي آب خنك بنوشيد ، حتي اگر تشنه نباشيد .

à اگر مقدور بود در هواي آزاد بين ساعات 10 صبح تا 3 عصر از كار و فعاليت اجتناب كنيد .

à 12- اگر در گرما ورزش ميكنيد بعد از هر نيم ساعت ، 5 تا 10 دقيقه استراحت نماييد .

à 13- اگر رژيم غذايي بي نمك يا كم نمك داريد يا اگر دچار مشكلاتي نظير ، بيماري قلبي فشار خون قند نارسايي كليه يا بيماري ريوي هستيد ، گرما و رطوبت براي سلامتي شما بسيار خطرناك است و بايد قبل از انجام هرگونه فعاليتي در هواي گرم ، با پزشك مشورت كنيد .

بهترین میوه ها برای گرمازدگی

اسفناج ، آلو ، انار ، باقلا ، بالنگ ، بامیه ، خرفه ، پنیر ، خیار ، دوغ ، زردآلو ، کدو حلوایی ، گلابی ، هلو و هندوانه از میوه‌ها و سبزیجات‌ تر و خنک به شمار می‌روند. این میوه‌ها خشکی بدن را فرو نشانده مانع حرارت بیش از حد در بدن می‌شوند.

از میان این میوه‌ها هندوانه بیش از بقیه ارزان و در دسترس است و چیزی است که به طور سنتی برای فرونشاندن عطش از آن استفاده می‌کنیم.

هندوانه از نظر طب قدیم ایران سرد و تر است. گرما را برطرف می‌کند و بهترین میوه فصل تابستان است.

این میوه به پایین آوردن فشار خون کمک می‌کند و تقویت‌کننده معده است. اگر در اثر استفاده از دندان مصنوعی دچار زخم‌های دهانی شده‌اید خوب است بدانید پوست سفید داخل هندوانه برای زخم گلو و دهان بسیار موثر است.

این میوه پرآب بدن را تازه و شاداب می‌کند و برای اشخاص گرم مزاج بسیار خوب است.

آب هندوانه مخلوط با سکنجبین علاج‌کننده یرقان و دفع‌کننده سنگ کلیه است.

سه ساعت بعد از غذا و یک ساعت قبل از غذا وقت خوردن هندوانه است. اغلب آدم‌های سفیدرو طبع سردی دارند و از خوردن هندوانه سردی می‌کنند. این‌گونه اشخاص اگر می‌خواهند هندوانه بخورند باید آن را با شکر‌ یا عسل بخورند.

زردآلو

این میوه محبوب نیز همین روزها وارد بازار شده و در دسترس قرار می‌گیرد.‌ زردآلو هرچه زردتر باشد ویتامین B ‌ بیشتری دارد.

بتاکاروتن آن در پاکسازی بدن از سرطان موثر است. برگه‌های زردآلو منبع غنی از پتاسیم هستند و تحقیقات نشان داده است که دریافت پتاسیم مازاد در رژیم غدایی روزانه، موجب کاهش فشار خون در افراد دارای فشار خون طبیعی و افراد با فشار خون بالا می‌شود.

زرد‌آلو به دلیل داشتن پتاسیم بالا، به عنوان یک میان وعده و دسر خوب برای سالمندانی که از افسردگی روانی و گیجی ناشی از فقدان پتاسیم در رژیم غذایی رنج می‌برند بسیار مفید است.

زردآلو به دلیل داشتن فیبر غذایی و افزایش تدریجی قند خون به عنوان یک میان‌وعده کامل کم‌کالری برای افرادی که برنامه کاهش وزن دارند، مفید است.

انواع نرم و گوشتی آن بهتر است. برگه‌های زردآلویی که با مواد شیمیایی خشک می‌شود مفید نیستند، زیرا ترکیبات گوگردی دارند.

فیبر‌های موجود در زردآلو مانند هلو در بدن آب زیادی به خود جذب کرده ‌و مانع دفع آب و خشکی بدن ‌می‌شوند.